Śmierć autora
Nnedi Okorafor
Gatunek: science fiction
Rok pierwszego wydania: 2026
Liczba stron: 488
Wydawnictwo: Vesper
Opowieści były dla nas najcenniejszą walutą, cenniejszą od władzy i kontroli. Opowieści były naszym jedzeniem, energią, ubogaceniem. Pochłonięcie opowieści było dodaniem jej do naszego kodu, pogłębieniem umysłów. Czułyśmy to w chwili, gdy ją przyswajałyśmy. Zmieniałyśmy się. To było jak spadanie. Tak ewoluowałyśmy.
Przez lata życie niejednokrotnie rzucało Zelu pod nogi różne przeszkody, ale kiedy nagle straciła pracę na uniwersytecie, a jej najnowsza powieść została odrzucona – a wszystko to w samym centrum wydarzeń wokół ślubu jej siostry – jej życie wywróciło się do góry nogami.
Niepełnosprawna, bezrobotna, pochodząca z wścibskiej, ambitnej i krytycznej rodziny, nie ma pojęcia, co ją czeka.
Tej nocy, w swoim pokoju hotelowym, podejmuje ryzyko, które zdefiniuje jej życie – postanawia napisać książkę bardzo odmienną od swoich poprzednich. Dramat science fiction o androidach i sztucznej inteligencji po wyginięciu ludzkości. I wszystko się zmienia.
Moja recenzja
Rzadko mi się zdarza tak zainteresować książką na podstawie samego opisu fabuły, ale w przypadku Śmierci autora właśnie tak było. Nie wiem, czy zadziałał krótki opis przeszłości głównej bohaterki, czy pomysł na napisanie powieści science fiction o sztucznej inteligencji, ale coś sprawiło, że od razu byłam ciekawa tego, co znajdę w środku. Niedługo po tym, jak książka trafiła w moje ręce, zaczęły pojawiać się kolejne entuzjastyczne recenzje i opinie na jej temat, co tylko utwierdziło mnie w przekonaniu, że podjęłam dobrą decyzję.
Na uznanie zasługuje przede wszystkim pomysł na poprowadzenie kilku równoległych narracji. Główną osią jest historia Zelu, niepełnosprawnej pisarki, której książka niespodziewanie staje się bestsellerem. Drugą narrację stanowią fragmenty jej powieści science fiction, opowiadającej o losach dwóch robotów. Trzecią są natomiast urywki wywiadów z bliskimi bohaterki – rodziną i przyjaciółmi – które pozwalają spojrzeć na Zelu z zupełnie innej perspektywy. Uważam, że ten podział działa tutaj znakomicie. Co więcej, każdy z tych trzech segmentów sprawiał mi równie dużo przyjemności podczas czytania.
Autorka, Nnedi Okorafor, to amerykańska pisarka nigeryjskiego pochodzenia, która w swojej twórczości łączy elementy autobiograficzne z fantastyką. I to właśnie uważam za jeden z najmocniejszych elementów Śmierci autora. Nie dość, że historia jest wciągająca, to jeszcze dostajemy kulturowe tło związane z nigeryjskimi tradycjami. Poznajemy bliżej kultury Igbo i Joruba, z których wywodzą się rodzice Zelu, dowiadujemy się więcej o obrzędach pogrzebowych, maskaradach czy tradycyjnych nigeryjskich potrawach, które za każdym razem przywoływane są z ogromnym sentymentem. Autorka pokazuje nam również perspektywę dziecka nigeryjskich imigrantów dorastającego w Stanach Zjednoczonych. Co ciekawe, niektóre z tych elementów początkowo brzmiały dla mnie niemal jak część fantastycznego świata, tymczasem są to autentyczne tradycje i obrzędy. Wplecenie w historię tak wielu bliskich autorce elementów, związanych z jej korzeniami, sprawia, że łatwiej wsiąknąć w ten świat. Myślę, że ta książka musi być dla niej szczególnie ważna, bo autobiograficzne inspiracje sięgają jeszcze dalej. Okorafor sama przeszła operację kręgosłupa, po której przez pewien czas była sparaliżowana od pasa w dół. Własne doświadczenia z pewnością pomogły jej tak przekonująco przedstawić doświadczenia niepełnosprawnej Zelu.
 |
| Maskarada, Joruba, źródło |
A skoro już przy naszej głównej bohaterce jesteśmy – zdecydowanie nie jest to postać, której łatwo kibicować. Z jednej strony można by ją przedstawić jako ofiarę losu, nad którą czytelnik miałby się litować. W wyniku wypadku została sparaliżowana od pasa w dół, a jej życie nie należało do łatwych. Jednak Zelu bardzo daleko do postaci, która biernie przyjmuje to, co ją spotyka. Jest butna, uparta i często zapatrzona we własne potrzeby. Co ważne, nie wydaje się to sztuczne ani stworzone na siłę po to, żeby uczynić ją mniej sympatyczną. Uwierzyłam w tę postać, potrafię zrozumieć jej motywacje i dostrzec, skąd biorą się popełniane przez nią błędy. A tych na przestrzeni książki trochę się nazbiera. Nawet jeśli Zelu nie zawsze wyciąga z nich wnioski, musi przynajmniej zmierzyć się z ich konsekwencjami.
Śmierć autora jest zaliczana do powieści science fiction, ale moim zdaniem nie jest to takie jednoznaczne. Okorafor zdecydowanie przesuwa granice gatunkowe, a przez większość lektury można odnieść wrażenie, że czytamy raczej powieść obyczajową. Niezależnie jednak od tego, do jakiej szufladki ją włożymy, na pierwszy plan wysuwa się jedno: to książka, w której najważniejsza jest siła opowieści. A w tę autorce udało się mnie wciągnąć w stu procentach.
Ciekawym wątkiem jest relacja między autorem a jego dziełem. Kiedy książka trafia w ręce czytelników, zaczyna żyć własnym życiem. Fani powieści snują własne teorie na temat kontynuacji, a ekranizacja może dalece odbiegać od zamysłu autorki. Można więc powiedzieć, że w momencie publikacji książka zaczyna wymykać się autorce spod kontroli, w tym sensie autorka niejako „umiera”, zgodnie z sugestią w tytule. Presja fandomu, który domaga się kontynuacji, z pewnością nie ułatwia też samego procesu twórczego.
Śmierć autora sprawiła mi przede wszystkim mnóstwo czytelniczej radości. To wciągająca opowieść, która pokazuje, jak wielką moc ma dobrze opowiedziana historia. Autorce należy się uznanie za umiejętne przeplatanie narracji, ale też za poruszenie tematów poszukiwania własnej tożsamości (tak bliskich osobom dorastającym w rodzinach imigranckich), stawiania na siebie i walki o niezależność. Nie bez znaczenia jest również siła wsparcia ze strony bliskich, a z drugiej strony to, jak bardzo jego brak potrafi podciąć nam skrzydła. Co ciekawe, te same motywy odnajdujemy zarówno w historii Zelu, jak i we fragmentach jej powieści o robotach. I niezależnie od tego, kto jest narratorem, wątki dotyczące budowania relacji czy odnalezienia własnego miejsca w świecie są tak samo intrygujące.
Za egzemplarz dziękuję wydawnictwu Vesper.
Brak komentarzy :
Prześlij komentarz