poniedziałek, 16 listopada 2026

Idealny prezent dla fanów mitologii i sztuki – „Odyseusz, Atena i przyjaciele” Camille Jouneaux

Odyseusz, Atena i przyjaciele
Camille Jouneaux

Gatunek: przewodnik o sztuce
Rok pierwszego wydania: 2026
Liczba stron: 360
Wydawnictwo: Znak Koncept

 W świecie bogów wszystko jest ekstremalne, intensywne i spotęgowane – różnica między Olimpijczykami a śmiertelnikami wydaje się więc przede wszystkim kwestią skali. Każda irytacja przeradza się w furię, każde zauroczenie zmienia się w gwałtowną pasję, a każda uraza prowadzi do bezlitosnej zemsty.
 

Opis wydawcy

• Muzeum, które zmieścisz w torbie! Odkrywaj i rozpoznawaj mitologię w dziełach sztuki od renesansu po współczesność. 

• Mitologia opowiedziana pędzlem 70 wybitnych artystów, od Botticellego przez Artemisię Gentileschi aż po Chagalla. 

• Tematyczne rozdziały, w których poznasz bogów, herosów i stworzenia zamieszkujące mityczne krainy. 

Moja recenzja

Mitologia grecka i rzymska zawsze były mi bardzo bliskie. Do dziś pamiętam pierwsze mity, które czytali mi bliscy. Z perspektywy czasu myślę, że miało to spory wpływ na moją późniejszą, trwającą do dziś fascynację fantastyką. Bo to właśnie w mitologii znajdziemy historie, które pokazują, jak nieograniczona potrafi być ludzka wyobraźnia. Zeus przybierający postać zwierząt, by uwodzić śmiertelniczki, bóstwa strącane w odmęty mrocznego Tartaru czy Atlas dźwigający na swoich barkach sklepienie niebieskie – takie pomysły można wymieniać bez końca. 

Nie jestem znawczynią sztuki, ale lubię od czasu do czasu wybrać się do muzeum i spędzić tam kilka godzin. Nie należę jednak do osób, które wcześniej robią research, przygotowują listę obrazów, które koniecznie chcą zobaczyć, a następnie spędzają długie chwile na analizowaniu każdego z nich. Lubię za to dobre audioprzewodniki, które nie ograniczają się do suchych faktów o autorze dzieła, ale opowiadają również o okolicznościach jego powstania, ukrytych znaczeniach czy ciekawostkach związanych z przedstawioną sceną. W obrazach najbardziej fascynują mnie historie kryjące się za uchwyconą na płótnie sceną, emocje malujące się na twarzach postaci oraz uczucia, jakie samo dzieło wywołuje we mnie.  

W przypadku książki Odyseusz, Atena i przyjaciele otrzymujemy właśnie taki przewodnik, tyle że poprowadzony przez kolejne historie mitologiczne. Znajdziemy tu na przykład rozdział poświęcony Kronosowi pożerającemu własne dzieci, któremu towarzyszą obrazy Rubensa i Goi przedstawiające tę samą scenę. To chyba mój ulubiony fragment całej publikacji, ponieważ możemy zobaczyć, jak dwóch różnych artystów zinterpretowało tę mitologiczną opowieść. Rubens stawia przede wszystkim na naturalistyczne przedstawienie sceny, przez co sam akt pożerania potomstwa robi ogromne wrażenie. Goya z kolei genialnie oddaje obłęd i przerażenie w oczach Kronosa. Dwa obrazy, ta sama historia, a tak odmienne jej przedstawienie! 

Oprócz malarstwa znajdziemy tu również sporo informacji, które pozwalają lepiej poznać świat mitologii grecko-rzymskiej. Na początku otrzymujemy krótkie przedstawienie najważniejszych greckich bóstw – coś w rodzaju ich notek biograficznych, uzupełnionych o rzymskie odpowiedniki. Opowieści o kolejnych mitach przeplatane są dodatkowymi rozdziałami poświęconymi między innymi mitologicznemu bestiariuszowi (nimfom, centaurom i innym nadprzyrodzonym stworzeniom), mroczniejszym aspektom mitologii, takim jak kazirodztwo i morderstwa, czy też historii rodu Atrydów. Całość tworzy więc całkiem rozbudowane wprowadzenie do mitologii. Nie jest to jednak podręcznik, więc zagadnienia podane są raczej w skrótowej, przystępnej formie.

Zazwyczaj albumy poświęcone sztuce przyciągają przede wszystkim pięknymi reprodukcjami, a teksty towarzyszące obrazom traktuję jako dodatek. W przypadku tej pozycji jest inaczej – lektura okazuje się równie fascynująca, co samo oglądanie zamieszczonych w niej dzieł. Obrazy opatrzono ciekawymi wyjaśnieniami, które pomagają zrozumieć, co właściwie przedstawiają, a także anegdotami i informacjami dotyczącymi ich powstania. Bardzo doceniam również to, że przy reprodukcjach dodano adnotację o miejscu przechowywania oryginałów. W ten sposób odkryłam kolejne powody, by odwiedzić madryckie muzea – niektóre z reprodukowanych tu dzieł chciałabym zobaczyć na własne oczy.

Dużym atutem są także literackie fragmenty przywoływane przy poszczególnych mitach. Znajdziemy tu między innymi cytaty Przemian Owidiusza, Mitów Hyginusa czy Teogonii Hezjoda. Dzięki temu możemy poznać nie tylko malarskie interpretacje antycznych opowieści, ale również ich literackie źródła.  

Widać, że Camille Jouneaux włożyła sporo serca w stworzenie przewodnika, który łączy przystępnie przedstawioną wiedzę o mitologii z przyjemnością oglądania obrazów i odkrywania historii, które się za nimi kryją. Szczególnie podoba mi się to, że autorka nie traktuje malarstwa jedynie jako ilustracji do mitologii. Pokazuje, jak różni artyści interpretowali te same opowieści i na co warto zwrócić uwagę, kiedy stajemy przed konkretnym dziełem.  

Uważam, że to piękny pomysł na prezent dla osób zainteresowanych sztuką i mitologią, ale również dla tych, którzy – tak jak ja – lubią odwiedzać muzea, a chcieliby dowiedzieć się czegoś więcej o obrazach, obok których na co dzień mogliby przejść obojętnie.


Za egzemplarz dziękuję wydawnictwu Znak Koncept

wtorek, 10 listopada 2026

Kiedy historia zaczyna żyć własnym życiem – „Śmierć autora” Nnedi Okorafor

 

Śmierć autora
Nnedi Okorafor

Gatunek: science fiction
Rok pierwszego wydania: 2026
Liczba stron: 488
Wydawnictwo: Vesper

 Opowieści były dla nas najcenniejszą walutą, cenniejszą od władzy i kontroli. Opowieści były naszym jedzeniem, energią, ubogaceniem. Pochłonięcie opowieści było dodaniem jej do naszego kodu, pogłębieniem umysłów. Czułyśmy to w chwili, gdy ją przyswajałyśmy. Zmieniałyśmy się. To było jak spadanie. Tak ewoluowałyśmy.
 

Opis wydawcy

Przez lata życie niejednokrotnie rzucało Zelu pod nogi różne przeszkody, ale kiedy nagle straciła pracę na uniwersytecie, a jej najnowsza powieść została odrzucona – a wszystko to w samym centrum wydarzeń wokół ślubu jej siostry – jej życie wywróciło się do góry nogami.  

Niepełnosprawna, bezrobotna, pochodząca z wścibskiej, ambitnej i krytycznej rodziny, nie ma pojęcia, co ją czeka.  

Tej nocy, w swoim pokoju hotelowym, podejmuje ryzyko, które zdefiniuje jej życie – postanawia napisać książkę bardzo odmienną od swoich poprzednich. Dramat science fiction o androidach i sztucznej inteligencji po wyginięciu ludzkości. I wszystko się zmienia. 

Moja recenzja

Rzadko mi się zdarza tak zainteresować książką na podstawie samego opisu fabuły, ale w przypadku Śmierci autora właśnie tak było. Nie wiem, czy zadziałał krótki opis przeszłości głównej bohaterki, czy pomysł na napisanie powieści science fiction o sztucznej inteligencji, ale coś sprawiło, że od razu byłam ciekawa tego, co znajdę w środku. Niedługo po tym, jak książka trafiła w moje ręce, zaczęły pojawiać się kolejne entuzjastyczne recenzje i opinie na jej temat, co tylko utwierdziło mnie w przekonaniu, że podjęłam dobrą decyzję.  

Na uznanie zasługuje przede wszystkim pomysł na poprowadzenie kilku równoległych narracji. Główną osią jest historia Zelu, niepełnosprawnej pisarki, której książka niespodziewanie staje się bestsellerem. Drugą narrację stanowią fragmenty jej powieści science fiction, opowiadającej o losach dwóch robotów. Trzecią są natomiast urywki wywiadów z bliskimi bohaterki – rodziną i przyjaciółmi – które pozwalają spojrzeć na Zelu z zupełnie innej perspektywy. Uważam, że ten podział działa tutaj znakomicie. Co więcej, każdy z tych trzech segmentów sprawiał mi równie dużo przyjemności podczas czytania. 

Autorka, Nnedi Okorafor, to amerykańska pisarka nigeryjskiego pochodzenia, która w swojej twórczości łączy elementy autobiograficzne z fantastyką. I to właśnie uważam za jeden z najmocniejszych elementów Śmierci autora. Nie dość, że historia jest wciągająca, to jeszcze dostajemy kulturowe tło związane z nigeryjskimi tradycjami. Poznajemy bliżej kultury Igbo i Joruba, z których wywodzą się rodzice Zelu, dowiadujemy się więcej o obrzędach pogrzebowych, maskaradach czy tradycyjnych nigeryjskich potrawach, które za każdym razem przywoływane są z ogromnym sentymentem. Autorka pokazuje nam również perspektywę dziecka nigeryjskich imigrantów dorastającego w Stanach Zjednoczonych. Co ciekawe, niektóre z tych elementów początkowo brzmiały dla mnie niemal jak część fantastycznego świata, tymczasem są to autentyczne tradycje i obrzędy. Wplecenie w historię tak wielu bliskich autorce elementów, związanych z jej korzeniami, sprawia, że łatwiej wsiąknąć w ten świat. Myślę, że ta książka musi być dla niej szczególnie ważna, bo autobiograficzne inspiracje sięgają jeszcze dalej. Okorafor sama przeszła operację kręgosłupa, po której przez pewien czas była sparaliżowana od pasa w dół. Własne doświadczenia z pewnością pomogły jej tak przekonująco przedstawić doświadczenia niepełnosprawnej Zelu.  

Maskarada, Joruba, źródło

A skoro już przy naszej głównej bohaterce jesteśmy – zdecydowanie nie jest to postać, której łatwo kibicować. Z jednej strony można by ją przedstawić jako ofiarę losu, nad którą czytelnik miałby się litować. W wyniku wypadku została sparaliżowana od pasa w dół, a jej życie nie należało do łatwych. Jednak Zelu bardzo daleko do postaci, która biernie przyjmuje to, co ją spotyka. Jest butna, uparta i często zapatrzona we własne potrzeby. Co ważne, nie wydaje się to sztuczne ani stworzone na siłę po to, żeby uczynić ją mniej sympatyczną. Uwierzyłam w tę postać, potrafię zrozumieć jej motywacje i dostrzec, skąd biorą się popełniane przez nią błędy. A tych na przestrzeni książki trochę się nazbiera. Nawet jeśli Zelu nie zawsze wyciąga z nich wnioski, musi przynajmniej zmierzyć się z ich konsekwencjami.  

Śmierć autora jest zaliczana do powieści science fiction, ale moim zdaniem nie jest to takie jednoznaczne. Okorafor zdecydowanie przesuwa granice gatunkowe, a przez większość lektury można odnieść wrażenie, że czytamy raczej powieść obyczajową. Niezależnie jednak od tego, do jakiej szufladki ją włożymy, na pierwszy plan wysuwa się jedno: to książka, w której najważniejsza jest siła opowieści. A w tę autorce udało się mnie wciągnąć w stu procentach.

Ciekawym wątkiem jest relacja między autorem a jego dziełem. Kiedy książka trafia w ręce czytelników, zaczyna żyć własnym życiem. Fani powieści snują własne teorie na temat kontynuacji, a ekranizacja może dalece odbiegać od zamysłu autorki. Można więc powiedzieć, że w momencie publikacji książka zaczyna wymykać się autorce spod kontroli, w tym sensie autorka niejako „umiera”, zgodnie z sugestią w tytule. Presja fandomu, który domaga się kontynuacji, z pewnością nie ułatwia też samego procesu twórczego. 

Śmierć autora sprawiła mi przede wszystkim mnóstwo czytelniczej radości. To wciągająca opowieść, która pokazuje, jak wielką moc ma dobrze opowiedziana historia. Autorce należy się uznanie za umiejętne przeplatanie narracji, ale też za poruszenie tematów poszukiwania własnej tożsamości (tak bliskich osobom dorastającym w rodzinach imigranckich), stawiania na siebie i walki o niezależność. Nie bez znaczenia jest również siła wsparcia ze strony bliskich, a z drugiej strony to, jak bardzo jego brak potrafi podciąć nam skrzydła. Co ciekawe, te same motywy odnajdujemy zarówno w historii Zelu, jak i we fragmentach jej powieści o robotach. I niezależnie od tego, kto jest narratorem, wątki dotyczące budowania relacji czy odnalezienia własnego miejsca w świecie są tak samo intrygujące.


Za egzemplarz dziękuję wydawnictwu Vesper.


poniedziałek, 2 listopada 2026

Kontynuacja „Wojny makowej” – „Republika smoka” i „Płonący bóg” Rebecca F. Kuang

Republika smoka & Płonący bóg
Rebecca F. Kuang

Gatunek: fantastyka
Rok pierwszego wydania: 2019 & 2020
Liczba stron: 789 & 813
Wydawnictwo: Fabryka Słów

Rewolucja to rewelacyjny pomysł, ale tylko w teorii. W praktyce nikt nie chce ginąć.
 

Opis wydawcy

Gniew. Gniew zmieniający duszę w rozszalały ogień, którego nigdy nie da się ugasić. Oto cały świat Rin. Chwyciła los za gardło i wyrwała mu z trzewi swoją przyszłość - dostała się do Akademii Sinegardzkiej a potem dalej, dzień po dniu, walczyła, by ją skończyć. Tylko po to, by patrzeć, jak jeden po drugim umierają jej przyjaciele. By oglądać góry usypane z trupów swoich rodaków.

Moja recenzja

Jak dobrze jest przeczytać całą trylogię za jednym zamachem! Nie trzeba czekać latami na kontynuację ani przypominać sobie, co, kto i dlaczego. Od razu po zamknięciu pierwszego tomu, Wojny makowej, sięgnęłam po Republikę Smoka, a zaraz po niej po Płonącego Boga. Dzięki temu nie musiałam na nowo wchodzić w świat przedstawiony, a po prostu mogłam w nim pozostać aż do samego końca.

Świat przedstawiony to wciąż mocna strona tej trylogii. Azjatycki klimat ma swój urok i pozwala na głębsze zanurzenie się w lekturze. Odkrywanie kolejnych nawiązań do kultury i historii Chin, jak choćby prowincji nazwanych zgodnie z chińskim zodiakiem, sprawia, że ten świat nabiera pełniejszego kształtu. W drugim i trzecim tomie autorka odchodzi od skali mikro, którą poznaliśmy w pierwszej części, skupionej w dużej mierze na Akademii. Tym razem mamy do czynienia z konfliktem na znacznie większą skalę. Wojna trwa w najlepsze, bitwa goni bitwę, a bohaterowie przemierzają kolejne zakątki krainy, szukając sojuszników i mierząc się z przeciwnikami.

Najmocniejszą stroną całej trylogii jest dla mnie mitologia związana z bóstwami, a co za tym idzie – również system magiczny. Panteon złożony z 64 bóstw to niezwykle bogate źródło mocy i ciekawych pomysłów. Aż żałuję, że nie poznaliśmy większej liczby jego mieszkańców. Tym bardziej ucieszył mnie wątek rozwoju szamanów w trzecim tomie, dzięki któremu mogliśmy dowiedzieć się nieco więcej o magicznej stronie tego świata. Wątek trójki starszych szamanów był dla mnie najbardziej intrygującym elementem trzeciego tomu. Szkoda jedynie, że zakończenie jego jest dość nagłe – wolałabym, żeby było tych postaci dużo więcej. Interesujący okazał się również wątek badaczy z innego kraju, zaintrygowanych umiejętnościami Rin. Szczególnie ciekawie wypada on w zestawieniu z rozważaniami na temat religii. Hesperianie pozostają wierni swojemu bogu, nawet gdy na własne oczy widzą, jaką mocą dysponują bóstwa z panteonu i jak wiele mogą zaoferować swoim wyznawcom. Ten kontrast między wiarą a namacalnymi dowodami działania magii to jeden z ciekawszych pomysłów Kuang.

Jeśli chodzi o bohaterów, do samego końca główne skrzypce gra Rin. Wiem, że jej postać budzi sporo kontrowersji wśród czytelników i sama mam wobec niej mieszane uczucia. Pomysł, by główna bohaterka stopniowo przesuwała się w stronę antagonisty, uważam za świetny. Gorzej z jego realizacją. Brakuje mi w Rin większej skłonności do refleksji nad własnymi decyzjami. Często działa pod wpływem impulsu, ale rzadko mamy okazję zajrzeć głębiej w jej myśli i zobaczyć, jak mierzy się z konsekwencjami swoich wyborów. Szczególnie brakuje mi rozważań dotyczących sumienia i moralnej odpowiedzialności. Oczywiście jej porywczość można tłumaczyć młodym wiekiem i trudnymi doświadczeniami, ale w pewnym momencie zaczęłam odczuwać znużenie jej powtarzającymi się reakcjami.

Podobne wątpliwości miałam w kontekście trzeciego tomu, w którym o losach całego państwa decyduje właściwie trójka dwudziestolatków. Rozumiem, że to historia skupiona na młodym pokoleniu, ale zabrakło mi nieco szerszej perspektywy i obecności starszych, bardziej doświadczonych doradców. Przez to niektóre decyzje i pozycja bohaterów wydawały mi się mało przekonujące.

Jednocześnie doceniam, że Rin nie jest kolejną delikatną heroiną, a silną, niejednoznaczną bohaterką, która nie zawsze podejmuje właściwe decyzje i niekoniecznie wzbudza sympatię. Sam pomysł na taką postać bardzo mi się podobał. Niestety, mimo interesującego kierunku jej przemiany, autorka nie do końca przekonała mnie, że Rin jest postacią z krwi i kości.

Na drugim planie mamy Kitaja, który, moim zdaniem, nie wykorzystuje w pełni swojego potencjału. Z czasem staje się niemal niezawodnym geniuszem, zawsze znajdującym rozwiązanie i wyciągającym Rin z kolejnych opresji. Zdecydowanie ciekawszy jest dla mnie Nezha. Dodatkowy rozdział z jego perspektywy w Płonącym Bogu tylko utwierdził mnie w przekonaniu, że chciałabym poznać więcej jego historii. W porównaniu z pierwszym tomem bohaterowie drugoplanowi dostają tu nieco więcej przestrzeni, ale mimo to miałam poczucie, że autorka nie zawsze potrafi nadać im odpowiednią głębię. Szkoda, bo potencjału na bardziej złożone i interesujące postacie zdecydowanie nie brakowało.

Nie mogę natomiast narzekać na tempo samej lektury. Książki pochłonęłam w dość szybkim tempie, a styl Kuang sprawia, że przez historię płynie się naturalnie i bez większego wysiłku. Akcji jest naprawdę sporo, co dodatkowo zachęca do przewracania kolejnych stron. Mam jednak wrażenie, że w pewnym momencie ta dynamika zaczyna działać na niekorzyść samej opowieści.

Patrząc na drugi i trzeci tom z perspektywy całej trylogii, zabrakło mi przede wszystkim wyraźniejszego celu, który spinałby historię od początku do końca. W pierwszej części obserwujemy Rin podczas nauki, a następnie jej wejście w brutalny świat wojny i odkrywanie własnych mocy. W Republice Smoka bohaterka ma już konkretny cel – zemstę. Żałuję jednak, że ta część nie poszła w nieco innym kierunku. Chętnie zobaczyłabym więcej spokojniejszych momentów, w których moglibyśmy lepiej poznać bohaterów i ich relacje, zamiast niemal nieustannie podążać za kolejnymi wydarzeniami militarnymi. Ostatecznie Rin ponownie trafia w sam środek wojny, a w trzecim tomie staje już na czele własnego wojska i znów musi opowiedzieć się po jednej ze stron konfliktu.

Nie chodzi o to, że sama wojna czy kolejne zmiany sojuszy są złym pomysłem. Wręcz przeciwnie, takie zwroty akcji potrafią skutecznie podkręcić napięcie. Problem pojawia się wtedy, gdy podobne mechanizmy zaczynają się powtarzać. Zdrady, zmiany frontu i kolejne konflikty, które początkowo potrafią zaskoczyć, z czasem stają się coraz bardziej przewidywalne. W efekcie zamiast rosnącego napięcia pojawia się pewne poczucie kręcenia się w kółko. I chyba właśnie tego najbardziej brakowało mi w dwóch ostatnich tomach – wrażenia, że historia konsekwentnie zmierza w nowym, nieoczywistym kierunku.

Całą trylogię Wojny makowej warto poznać przede wszystkim ze względu na klimat, mitologię i interesujący system magiczny. Kuang całkiem zgrabnie wykorzystuje również inspiracje prawdziwymi wydarzeniami historycznymi, przenosząc je na grunt fantastycznej opowieści. Co ważne, historia ta sprawdza się także jako przestroga przed wojną – pokazuje nie tylko jej brutalność, ale również długofalowe konsekwencje konfliktu i problemy, z którymi trzeba się mierzyć, gdy walki dobiegają końca.

W kwestii konstrukcji fabuły i rozwoju postaci nie wszystko zagrało jednak tak, jak bym sobie tego życzyła. Mimo że lektura dostarczyła mi rozrywki, nie sądzę, bym wracała do niej z większym sentymentem. Z drugiej strony trudno nie spojrzeć na tę trylogię z pewną wyrozumiałością, gdy weźmie się pod uwagę, że Kuang miała zaledwie 19 lat, kiedy pisała pierwszy tom. To naprawdę ambitny debiut, a stworzenie tak rozbudowanego świata i historii o takiej skali samo w sobie robi wrażenie. Może więc zamiast skupiać się wyłącznie na tym, czego zabrakło, warto docenić, ile udało się autorce osiągnąć już na początku jej pisarskiej drogi. Jako fanka fantastyki uważam, że to opowieść, którą warto znać.


Za egzemplarze dziękuję wydawnictwu Fabryka Słów.

sobota, 3 października 2026

Kobieta w obliczu przemocy – „Lokatorka z Wildfell Hall” Anne Brontë

Lokatorka z Wildfell Hall
Anne Brontë

Gatunek: literatura piękna
Rok pierwszego wydania: 1848
Liczba stron: 508
Wydawnictwo: MG

Czasem spoglądając komuś głęboko w oczy można poznać jego duszę na wskroś i dowiedzieć się o nim więcej w ciągu godziny niż o innych w ciągu całego życia.
 

Opis wydawcy

Pojawienie się we dworze Wildfell Hall pięknej i tajemniczej wdowy wywołuje wielkie poruszenie i huragan plotek wśród okolicznych mieszkańców. Jednym z nich jest coraz bardziej nią zaintrygowany Gilbert Markham. Czy młoda kobieta skrywa jakiś mroczny sekret? Kiedy żyjąca pod przybranym nazwiskiem „Helen Graham” pozwala dżentelmenowi na lekturę swojego dziennika, na jaw wychodzą wstrząsające szczegóły jej nieszczęśliwego małżeństwa i dramatycznej decyzji o porzuceniu męża. Wydaje się jednak, że nikt nie może uciec przed przeszłością...


Moja recenzja

Anne Brontë jest jedną ze sławnych trzech sióstr pisarek, jednak najmniej docenianą. Charlotte i jej Dziwne losy Jane Eyre oraz Emily i Wichrowe wzgórza zdecydowanie mocniej zapisały się w historii literatury i częściej pojawiają się wśród polecanych lektur. Anne, podobnie jak jej siostry, od najmłodszych lat pisała wiersze i opowiadania. Wydała jednak tylko dwie powieści – Agnes Grey, historię guwernantki, oraz właśnie Lokatorkę z Wildfell Hall. Po przeczytaniu tej ostatniej muszę stwierdzić, że w porównaniu z siostrami niczego jej nie brakuje i spokojnie może stanąć obok nich na piedestale najważniejszych pisarek literatury wiktoriańskiej.

To ciekawe, że każda z trzech sióstr miała trochę inny styl i interesowały ją inne aspekty życia. Charlotte skupiała się na pozycji i traktowaniu kobiet, u Emily przeważała gotycka wizja wyniszczającej miłości, a Anne w centrum zainteresowania stawia realizm i problemy małżeńskie. Jednak tym, co było wspólne, było jedno – kobieta nie pełni tutaj roli drugoplanowej, w której musi dopasować się do życia mężczyzn. Ma siłę sprawczą, znosi wiele trosk i potrafi poradzić sobie nawet wtedy, gdy znajduje się w bardzo trudnym położeniu. W kontekście powieści z XIX wieku jest to szczególnie wyraziste i szybko wywołuje w czytelniku empatię – kibicowanie takiej postaci staje się naturalną konsekwencją poznawania jej historii.  

Co prawda autorka trochę bawi się z czytelnikiem i na początku narratorem zostaje mężczyzna, pan Markham. To przez pryzmat jego spojrzenia poznajemy Helen Graham. To bardzo dobry zabieg, który podkreśla problemy społeczne, z którymi w pewnym stopniu mierzymy się również dzisiaj – pochopne ocenianie nowo poznanych osób, bezrefleksyjną wiarę w plotki i szybkie wykluczanie. Temat zbyt pochopnego oceniania charakteru przewija się zresztą w powieści jeszcze później, ale zupełnie z drugiej strony – kiedy oceniamy kogoś na podstawie tylko tej dobrej strony, którą nam prezentuje. Powieść pokazuje więc, że zarówno pochopna nieufność, jak i bezkrytyczne zaufanie mogą prowadzić do błędnych osądów.

źródło

Po rozpoczęciu historii z perspektywy pana Markhama przechodzimy do opowieści zapisanej w dzienniku pani Graham. Robi się z tego trochę powieść szkatułkowa – mamy powieść w powieści, bo zaczyna się zupełnie nowa historia, która właściwie zajmuje większość książki. Autorka porusza w niej temat małżeństwa i tego, co może dziać się za zamkniętymi drzwiami. Przemocowe zachowania, werbalne znęcanie się nad drugą osobą, niewierność, unikanie spędzania razem czasu czy zazdrość o dziecko – wszystkie te problemy są ponadczasowe. Szczególnie że w XIX wieku kobieta miała znacznie mniej możliwości przeciwstawienia się mężowi i wyjścia z destrukcyjnego związku. Bohaterowie nie są w stanie długo ukrywać, że w ich małżeństwie nie jest tak, jak początkowo zakładali. Szczególnie trudno zachować pozory, kiedy w grę wchodzi alkohol, który dodatkowo nasila toksyczne zachowania. Ciekawostką jest, że Anne Brontë znała problem alkoholizmu z bliska – jej brat Branwell zmagał się z uzależnieniem.  

Anne Brontë tworzy powieść społeczną, w której na pierwszym planie stawia nie tyle romantyczne uczucie, co konsekwencje wyborów i oceniania drugiej osoby. Główna bohaterka zdaje sobie sprawę, jak wiele osób z jej otoczenia ma swoje słabości i jak łatwo można wpaść w nałogi pod wpływem innych. Jako matka wychowująca syna w toksycznym otoczeniu musi podjąć drastyczne, a przede wszystkim bardzo odważne jak na tamte czasy kroki. Szczególnie mocno wybrzmiewa tutaj obserwacja tego, jak chłonne jest małe dziecko i jak szybko przejmuje zachowania bliskich mu osób. To przepełnia czarę goryczy u pani Graham. Jej siła, upór i chęć stworzenia lepszych warunków dla syna są godne podziwu. Helen nie walczy wyłącznie o własne życie – próbuje również przerwać mechanizm, który mógłby ukształtować jej dziecko na wzór ojca. 

Lokatorka z Wildfell Hall przypomina mi, dlaczego powieści wiktoriańskie należą do mojej ulubionej literatury. Mają w sobie odkrywanie tajemnic, tło społeczne minionych czasów i romanse, a zarazem mówią o ludzkich przywarach, które wcale nie tracą na aktualności. Dlatego po raz kolejny czas spędzony z lekturą był dla mnie czystą przyjemnością. 


Za egzemplarz dziękuję wydawnictwu MG.


niedziela, 20 września 2026

Brutalna fantastyka inspirowana historią Chin – „Wojna makowa” Rebecca F. Kuang

 

Wojna makowa
Rebecca F. Kuang

Gatunek: fantastyka
Rok pierwszego wydania: 2018
Liczba stron: 637
Wydawnictwo: Fabryka Słów

Wojna nie rozstrzyga, która strona ma słuszność. Wojna rozstrzyga, która strona przetrwa.
 

Opis wydawcy

Kiedy jesteś sierotą wojenną świat ma dla ciebie głównie pogardę, odrzucenie, brutalność i ból. Czasem, jeśli akurat masz szczęście, obojętność. Jeśli natomiast do tego jesteś dziewczynką, szczęście ma twoja przybrana rodzina. Zawsze może ubić interes i sprzedać cię na żonę jakiemuś zamożnemu staruchowi.  

Rin doświadczyła tego wszystkiego. Jest nikim, jej życie nie ma dla nikogo żadnego znaczenia, nikogo też nie obchodzi jej los. Jeśli chce wydostać się z rynsztoka, w którym się wychowała, ma tylko dwie drogi. Pierwsza wiedzie przez łóżko obmierzłego starca. Druga, przez bramę Akademii Sinegradzkiej elitarnej szkoły wojskowej. Aby podążyć tą drugą drogą, Rin zrobi wszystko, co tylko leży w ludzkiej mocy. A nawet więcej.

Moja recenzja

Rebecca F. Kuang jest już dość popularna w literackim świecie, a szczególnie w mojej bańce. Kojarzę właściwie wszystkie jej książki. Najwięcej dobrego słyszałam o Babel, które wciąż czeka na mojej półce. Jej pierwszą wydaną powieścią była Wojna makowa, czytałam też Yellowface, choć to akurat książka z zupełnie innego gatunku. Próbowałam również słuchać Katabazy, ale ostatecznie się poddałam. Ciekawił mnie jednak jej debiut, który wprowadził ją do grona autorek fantastyki, które zdecydowanie warto śledzić.  

Książka rozpoczyna się dość schematycznie – mamy sierotę wychowywaną w nieszczęśliwych warunkach, która postanawia wyrwać się z tego otoczenia. Wkłada mnóstwo pracy w to, żeby zdać egzamin na prestiżową uczelnię i zmienić swoje życie. Udaje jej się i trafia do otoczenia dzieci bogatych rodziców, którzy od najmłodszych lat inwestowali w ich edukację. Rin musi więc odnaleźć się w świecie, do którego zdecydowanie nie należy.  

Kuang odważnie kreuje swoją fabułę. Wydawałoby się, że temat uczelni i różnych zajęć to materiał na całą książkę. Tymczasem zajmuje on jedynie około jednej trzeciej powieści, po czym autorka rzuca czytelnika w wir wojny. Mam wrażenie, jakby były to niemal dwie osobne książki. Pierwsza przypomina bardziej powieść młodzieżową – Rin jest wtedy jeszcze nastolatką, a my obserwujemy jej zmagania z nauką, rywalizacją, dokuczaniem w szkole, wyborem ścieżki edukacji i nawiązywaniem przyjaźni. Najlepiej działa w tej części wątek związany z różnymi drogami kariery, a szczególnie droga tajemniczej „tradycji”. Dobrze wypada również sposób, w jaki autorka wyjaśnia zasady rządzące światem przedstawionym – przykładowo poprzez zajęcia ze strategii, na których omawiane są poprzednie wojny. Ta część stanowi więc przede wszystkim przygotowanie do tego, co wydarzy się później.  

Po przedstawieniu bohaterów i świata autorka przechodzi do meritum, czyli momentu rozpoczęcia wojny. Moim zdaniem ten przeskok jest dość nagły i nie daje poczucia zakończenia pewnego etapu, jakim była nauka. Tak jakby autorka spieszyła się, żeby w końcu opowiadać o czymś większym niż szkolne perypetie bohaterki. Książka zmienia wtedy rytm – to już nie jest młodzieżowa opowieść, ale brutalna powieść wojenna, w której fantastyka zaczyna przeplatać się z bardzo realistycznymi obrazami przemocy. Kuang czerpie przy tym z historii XX-wiecznych Chin. Szczególnie brutalne wydarzenia przedstawione w powieści są inspirowane rzeczywistymi zbrodniami z czasów wojny chińsko-japońskiej, między innymi masakrą nankińską oraz działalnością Jednostki 731. Dzięki temu brutalność tej części ma dodatkowy ciężar, choć momentami miałam wrażenie, że autorka wręcz prześciga się w pomysłach na coraz bardziej makabryczne sceny. Graficznych opisów okrucieństwa jest tak dużo, że chwilami przestają robić na mnie takie wrażenie, jakie prawdopodobnie miały wywoływać. 

To, co w Wojnie makowej najmocniej przyciągnęło moją uwagę, to element magiczny. Bohaterowie zażywają opium, żeby wejść w kontakt z bogami z Panteonu, a wybrani szamani mogą korzystać z ich mocy. Ciekawie działa tutaj również pomysł, że magia nie jest czymś, co można wykorzystywać bez konsekwencji – kontakt z bogami ma swoją cenę i może prowadzić do utraty kontroli nad własnym umysłem. Jednym z najmocniejszych elementów książki jest motyw więzienia dla emerytowanych szamanów, którzy po latach korzystania z boskich mocy postradali zmysły. 

Co do bohaterów, ich kreacja jest w porządku, chociaż nie jest to moim zdaniem najmocniejszy element książki. Rin ma dobrze nakreśloną przeszłość, w której czai się tajemnica. Jest odważna, wyszczekana i z uporem walczy o swoje – ma wiele cech typowej bohaterki fantastyki. Obserwujemy, jak te cechy zmieniają się pod wpływem wojny. Jej determinacja stopniowo przeradza się w obsesję na punkcie siły i zemsty. To interesujący, choć znowu dość nagły, kierunek rozwoju postaci.

Na drugim planie pojawia się kilku interesujących bohaterów. Wokół Rin kręci się między innymi jej rywal Nezha, dowódca Altan oraz przyjaciel z czasów szkolnych, Kitaj. Niestety większość z nich została naszkicowana dość zdawkowo i miałam poczucie, że mogliby dostać od autorki trochę więcej przestrzeni. Podoba mi się natomiast to, że relacje między bohaterami nie są podporządkowane wątkowi romantycznemu – znacznie ważniejsze okazują się przyjaźń, rywalizacja, lojalność i wspólne doświadczenia wojenne.  

Wojna makowa jest też mocno nasycona scenami akcji, przez co historia wciąga i czyta się ją bardzo szybko. Jednocześnie pod warstwą fantastycznej przygody Kuang umieszcza sporo cięższych tematów – wojnę, zemstę i konsekwencje przemocy. Nie wszystkie te elementy zadziałały na mnie równie mocno, ale doceniam ambicję autorki i to, jak wiele udało jej się zmieścić w debiutanckiej powieści. 

Zabieram się od razu za kontynuację!


Za egzemplarz dziękuję wydawnictwu Fabryka Słów.

Szukaj w tym blogu

Szablon dla Bloggera stworzony przez Blokotka